NGÀY 14 THÁNG 12: THÁNH GIOAN THÁNH GIÁ

14-12: THÁNH GIOAN THÁNH GIÁ

(1541 – 1591)

Lm. Đaminh Phạm Xuân Uyển SDB

Gioan là thánh vì cuộc đời ngài là một nỗ lực quả cảm dám sống trọn vẹn với tên của ngài: “Gioan của Thánh Giá”. Sự điên rồ của Thập giá cuối cùng đã được thể hiện. Câu nói bất hủ của Ðức Kitô: “Ai muốn theo ta hãy từ bỏ chính mình, vác Thập giá mình mà theo ta” (Máccô 8:34b) là câu chuyện cuộc đời thánh Gioan. Mầu nhiệm Vượt Qua – từ sự chết đến sự sống – đã được thể hiện trong cuộc đời thánh Gioan như một người cải cách, một nhà thơ thần bí và là một linh mục thần học. 

Sinh ở Tây Ban Nha năm 1542, Gioan hiểu được sự quan trọng của tình yêu tự hiến là nhờ cha mẹ. Cha ngài đã hy sinh của cải, danh vọng và sự an nhàn khi kết hôn với cô con gái của người thợ dệt và vì lý do đó đã bị gia đình từ bỏ. Sau khi cha ngài từ trần, mẹ ngài cố gắng đùm bọc gia đình trong khi họ lang thang đầu đường xó chợ để kiếm việc làm. Những tấm gương hy sinh ấy đã giúp Gioan theo đuổi tình yêu vĩ đại của chính ngài dành cho Thiên Chúa. 

Dù gia đình đã tìm được việc làm, nhưng vẫn không đủ ăn nên Gioan phải lang thang giữa thành phố giàu có nhất Tây Ban Nha. Năm mười bốn tuổi, Gioan được nhận vào làm việc trong bệnh viện với nhiệm vụ trông coi các bệnh nhân bị chứng bệnh bất trị hoặc bị điên dại. Chính trong sự đau khổ và nghèo nàn này, Gioan đã nhận biết và đã đi tìm hạnh phúc không ở nơi trần gian, nhưng ở nơi Thiên Chúa. 

Sau khi Gioan gia nhập dòng Camêlô, sơ Têrêsa Avila nhờ Gioan tiếp tay trong công việc cải cách. Cả hai đều tin rằng nhà dòng phải trở về với đời sống cầu nguyện. Nhiều tu sĩ Camêlô cảm thấy bị đe dọa bởi sự cải tổ này nên một số tu sĩ đã bắt cóc thánh nhân. Ngài bị nhốt trong một xà lim nhỏ hẹp và bị tra tấn ba lần một tuần bởi chính các tu sĩ dòng. Trong cái tăm tối, lạnh lẽo, và cô quạnh của xà lim, tình yêu và đức tin của ngài bừng lên như lửa. Ngài mất hết tất cả ngoại trừ Thiên Chúa – và Thiên Chúa đã đem cho ngài niềm vui vĩ đại trong cái xà lim nhỏ bé đó. 

Sau chín tháng tù đày, Cha Gioan vượt ngục bằng lối cửa sổ duy nhất của xà lim mà ngài đã leo lên đó bằng sợi dây được kết bằng tấm vải trải giường, và đem theo tất cả các bài thơ huyền nhiệm mà ngài sáng tác trong thời gian tù đày. Vì không biết mình đang ở đâu, ngài phải theo một con chó để đi vào thành phố. Ngài trốn trong bệnh xá của một tu viện và ở đây ngài đọc thơ cho các nữ tu nghe. Từ đó, cuộc đời ngài tận tụy cho việc chia sẻ và dẫn giải tình yêu Thiên Chúa. 

Lẽ ra cuộc đời nghèo khổ và tù đày đã biến ngài thành một con người yếm thế cay đắng. Nhưng ngược lại, ngài đã trở thành một người đam mê bí ẩn, sống với sự tin tưởng rằng “Có ai thấy người ta yêu mến Thiên Chúa bởi sự tàn nhẫn đâu?” và “Ở đâu không có tình yêu, hãy đem lại tình yêu – và bạn sẽ tìm thấy tình yêu.” 

Vì niềm vui chỉ xuất phát từ Thiên Chúa nên thánh Gioan tin rằng những ai tìm kiếm hạnh phúc ở trần gian này thì giống như “một người đang chết đói mà há miệng đớp lấy không khí.” Ngài dạy rằng chỉ khi nào chúng ta dám cắt bỏ sợi dây dục vọng thì chúng ta mới có thể bay lên cùng Thiên Chúa. 

Là một tu sĩ dòng Camêlô, ngài cảm nghiệm sự thanh luyện tâm linh; là vị linh hướng, ngài cảm được cuộc chiến đấu tinh thần nơi người khác; là một thần học-tâm lý gia, ngài diễn tả và phân tích giá trị của sự đau khổ trong các văn bản của ngài. Hầu hết các văn bản của ngài đều nhấn mạnh đến cái giá phải trả của tinh thần kỷ luật, con đường hiệp nhất với Thiên Chúa là: Sống kỷ luật, từ bỏ mình, thanh luyện. Một cách độc đáo và mạnh mẽ, thánh Gioan nhấn mạnh đến sự mâu thuẫn của Phúc Âm: Thập giá dẫn đến sự Cứu chuộc, đau khổ dẫn đến sự ngất ngây, tăm tối dẫn đến sự sáng, khi từ bỏ là lúc làm sở hữu, hy sinh bản thân để kết hợp với Thiên Chúa. Nếu bạn muốn giữ mạng sống mình thì bạn sẽ mất. Thánh Gioan quả thật là người “của Thánh Giá.” Ngài từ trần năm 49 tuổi – cuộc đời thật ngắn ngủi, nhưng trọn vẹn. 

Lời bàn

Qua cuộc đời và văn bản, thánh Gioan đã để lại cho chúng ta những lời quan trọng. Chúng ta muốn giàu có, an nhàn, thoải mái. Chúng ta không muốn nghe những chữ như hy sinh, hãm mình, thanh luyện, khắc khổ, kỷ luật. Chúng ta chạy trốn Thập giá. Thông điệp của thánh Gioan – cũng như trong Phúc Âm – thì thật rõ ràng: Ðừng chạy trốn – nếu bạn thực sự muốn có sự sống! 

Lời trích

Thomas Merton nói về thánh Gioan như sau: “Cũng như chúng ta không thể tách rời sự khắc khổ với sự huyền bí thì nơi thánh Gioan Thánh Giá, chúng ta tìm thấy sự tăm tối và ánh sáng, sự đau khổ và niềm vui, sự hy vinh và tình yêu kết hợp với nhau thật chặt chẽ đến nỗi dường như lúc nào cũng chỉ là một.” 

MỘT BÀI THƠ CỦA THÁNH GIOAN THÁNH GIÁ:

TÌNH NƯƠNG

  1. Người ẩn nơi nao, Hỡi người Yêu dấu,
    Mà bỏ em rên rỉ?
    Như một con nai, Người trốn biệt,
    Sau khi đã làm cho em bị thương,
    Em chạy ra, gọi với theo Người, thì Người đã đi.

    2. Hỡi những người chăn cừu đang bước tới
    Ở đó, qua những đàn cừu, tới tận đỉnh cao
    Nếu tình cờ các anh thấy
    Người tôi yêu mến nhất
    Xin nói với chàng rằng tôi liệt nhược, đau khổ và tôi chết.

    3. Để tìm kiếm tình tôi
    Tôi sẽ đi qua những núi kia và những bờ sông kia
    Tôi sẽ chẳng hái hoa,
    Sẽ không sợ thú dữ
    Tôi sẽ vượt qua những kẻ hung tàn và biên giới.

    (Tra hỏi vạn vật
    )

    4. Ôi những rừng cây và bờ bụi,
    Bàn tay Người Yêu dấu đã trồng lên
    Ôi đồng cỏ xanh rờn
    Trang điểm những hoa xinh
    Xin hãy nói ta hay chàng có đi qua chỗ các người không?

 

VẠN VẬT TRẢ LỜI

  1. Tuôn tràn ơn diễm lệ,
    Chàng đã đi qua những lùm cây này thật vội vã.
    Khi lướt qua và nhìn ngắm chúng
    Chỉ với một ánh dung nhan chàng thôi
    Chàng đã để lại cho tất cả được trang phục rực rỡ.

    TÌNH NƯƠNG
  2. Ôi! ai có thể chữa lành em!
    Thôi, xin hãy ban cho em chính Người,
    Thôi, hôm nay hãy bỏ đi, đừng gửi nữa
    Đừng gửi thêm những sứ giả đến với em
    Vì họ đâu nói được cho em những điều em tha thiết!

    7. Và bao nhiêu kẻ đi qua
    Kể cho em về Người hàng ngàn diễm lệ
    Tất cả chỉ càng khiến em bị thương
    Và càng chết em hơn
    Bởi có một điều gì đó em không rõ mà họ cứ bập bẹ.

    8. Ôi sự sống, làm sao ngươi còn kéo dài được
    Khi không sống ở nơi phải sống?
    Lẽ ra ngươi đã chết
    Vì trúng phải những mũi tên
    Do điều ngươi nghĩ về Người Yêu dấu.

    9. Kìa Người đã khiến trái tim này bị thương,
    Sao Người không chữa lành nó?
    Kìa Người đã lấy trộm trái tim em
    Tại sao còn để lại đó như thế?
    Sao không mang theo của ăn trộm mà Người đã trộm được?
    10. Hãy dập tắt những phiền muộn của em
    Vì không ai đủ sức cất chúng đi
    Và ước gì đôi mắt em thấy được Người
    Vì Người là ánh sáng của đôi mắt ấy,
    Đôi mắt mà em muốn giữ cho một mình Người.

    11. Hãy tỏ cho thấy Người đang hiện diện
    Để cái nhìn và vẻ đẹp của Người giết chết em đi.
    Người coi kìa, trận ốm vì yêu
    Làm sao chữa lành được
    Nếu không phải bằng sự có mặt và dung nhan
    Người Yêu dấu.

    12. Ôi dòng suối pha lê loang loáng
    Phải chi trong những nét tráng bạc của ngươi
    Bất chợt ngươi cho ta thấy
    Đôi mắt đáng ước ao
    Mà ta đã ghi trong lòng ta một thoáng.

    13. Này Người Yêu dấu, hãy quay mắt đi một lúc,
    Em bay.

    TÌNH QUÂN

    Quay lại đi, Bồ câu!
    Này đây con nai bị thương
    Xuất hiện trên đỉnh cao
    Khi đón lấy làn khí mát do em vỗ cánh.

    TÌNH NƯƠNG

    14. Người Yêu dấu của em, là những núi,
    Những thung lũng xanh um quạnh quẽ
    Những đảo lạ lùng
    Những dòng sông vang ngân
    Và tiếng gió thì thào trìu mến.

    15. Và là đêm yên hàn
    Đang khi hừng đông cựa mình thức giấc
    Nhạc thinh lặng
    Niềm cô tịch réo rắt
    Bữa tối bổ dưỡng và đắm say yêu mến.

    16. Hãy săn đuổi lũ chồn giúp chúng tôi
    Vì vườn nho ta đã nở hoa.
    Bằng bấy nhiêu hoa hồng
    Ta hãy kết một trái thông
    Đừng để ai ló mặt ở mé đồi.

    17. Hãy lui đi, hỡi gió Bấc chết chóc,
    Hãy đến, hỡi gió Nam gợi nhớ những yêu thương
    Hãy thổi qua vườn ta
    Cho hương thơm ngào ngạt
    Và Người Yêu dấu sẽ dùng bữa giữa muôn hoa.

    18. Ôi những kiều nữ Giuđê
    Giữa bao nhiêu hoa và những khóm hồng
    Khi cây long diên tỏa hương
    Xin cứ ở lại những vùng ngoại thành
    Các cô đừng tìm cách chạm đến ngưỡng cửa của chúng tôi.

    19. Hãy ẩn mình đi, hỡi Bạn Yêu,
    Và quay mặt nhìn lên mé đồi
    Và đừng nỡ nói ra điều ấy
    Nhưng hãy nhìn đám bạn đồng hành
    Của cô nàng đang đi qua những đảo lạ lùng.

TÌNH QUÂN

20. Này lũ chim bay nhẹ
Này những sư tử, hươu nai và hoẵng đang nhảy nhót
Này những núi đồi, thung lũng và bờ sông
Nước, khí và sức nóng
Và hỡi những nỗi sợ của bao đêm không ngủ.

21. Bằng những khúc nhạc thất huyền cầm du dương
Và bằng tiếng hát nhân ngư ta kêu gọi các ngươi
Hãy dừng những cơn cuồng nộ
Đừng động đến bức tường
Để Tân Nương được thêm yên giấc.

22. Tân Nương đã vào
Trong vườn diễm lệ nàng mơ ước
Nghỉ ngơi giữa sắc hương
Cổ nghiêng
Trên những cánh tay dịu êm của Người Yêu dấu.

23. Dưới cây táo
Em đã thành bạn tình ta sắp cưới
Ta đã cho em bàn tay ta
Và em được phục hồi
Ngay nơi mà mẹ em đã bị điếm nhục.

TÌNH NƯƠNG

24. Giường chúng ta đầy hoa,
Kết bằng những hang sư tử
Trải rực màu đỏ
Được xây dựng thật yên hàn
Và được nghìn thuẫn khiên vàng ròng tô điểm.

25. Dõi theo dấu chân Người
Các thiếu nữ rảo bước trên đường đi,
Dựa vào cái chạm khẽ chớp nhoáng
Vào mùi rượu cất
Và những hơi thở tỏa chất thơm thần thánh.

26. Nơi hầm rượu bên trong
Tôi đã uống lấy Người Yêu dấu, và khi bước ra
Qua suốt cánh đồng bao la ấy
Tôi chẳng còn biết một chuyện gì
Tôi đánh mất đàn vật vừa theo chăn trước đó.

27. Ở đó chàng đã cho tôi hết lòng hết dạ
Đã dạy tôi một khoa học hết sức dịu ngọt
Và tôi đã thực sự hiến dâng chàng tất cả
Không trừ lại gì
Ở đó tôi hứa cùng chàng xe tơ kết tóc.

28. Thế là linh hồn tôi hoàn toàn chăm chú
Đem hết năng lực phục vụ chàng
Tôi chẳng còn chăn bầy vật
Cũng chẳng còn phận sự nào khác
Chỉ còn một việc là yêu.

29. Rồi nếu hôm nay ra đến sân làng
Không còn thấy tôi, không còn gặp,
Các bạn hãy bảo rằng tôi đã lạc
Đang khi tôi bước say đắm ngất ngây
Tôi đã để mình mất hết và tôi đã được.

30. Bằng hoa và ngọc lục bảo
Chọn trong những sớm mai tươi mát
Chúng ta sẽ kết những tràng hoa
Nở thắm bởi tình Người
 Và kết bằng một sợi tóc em.

31. Người đã nhìn chỉ một sợi tóc ấy
Bay trên cổ em
Người đã nhìn nó nơi cổ em
Và Người đã bị bắt tù ở lại đó
Và Người đã bị thương vì chỉ một liếc mắt em.

32. Khi Người nhìn ngắm em
Đôi mắt Người in lên em vẻ diễm lệ của chúng
Vì đó Người yêu cưng em
Và nhờ đó đôi mắt em mới đáng
Tôn thờ điều chúng thấy nơi Người.

33. Đừng nỡ khinh thường em nữa
Vì nếu Người thấy nơi em màu da sạm nắng
Thì Người có thể ngắm nhìn em thật kỹ
Vì Người đã nhìn em
Và đã để lại nơi em duyên sắc và vẻ đẹp.

TÌNH QUÂN

34. Con chim bồ câu trắng
Đã cắp nhánh lá quay về tàu
Con chim cườm mái nhỏ
Đã tìm được kẻ làm bạn nó hằng ao ước
Trên những bờ sông mướt xanh.

35. Nó đã sống trong cô tịch
Và trong cô tịch nó làm tổ
Và trong cô tịch kẻ nó yêu hướng dẫn nó
Một mình với một mình
Cả kẻ nó yêu cũng vì yêu mà bị thương trong cô tịch.

TÌNH NƯƠNG

36. Hỡi Người Yêu dấu, ta hãy cùng hân hoan
Hãy ra đi mà nhìn ngắm trong vẻ đẹp của Người
Trên núi và trên đồi
Nơi vọt ra nước tinh khiết
Chúng ta sẽ vào mãi phía trong sâu hơn nữa.

37. Rồi sau đó chúng ta sẽ đi đến
Những hang động thật cao của đá
Những hang động được che giấu thật kín
Ở đó chúng ta sẽ vào
Và cùng nếm chất ngọt của những quả lựu.

38. Và ở đó xin Người tỏ cho em
Điều hồn em hằng khao khát
Và rồi, hỡi Người là sự sống của em
Ở đó xin Người hãy cho em
Điều Người đã cho em ngày ấy.

39. Hơi gió thở nhẹ
Tiếng họa mi ca dịu dàng
Rừng cây và vẻ duyên dáng của nó
Giữa đêm thanh
Với ngọn lửa đốt thiêu mà không gây đau đớn.

40. Không một ai dòm ngó
cả Aminađáp cũng không xuất hiện
Vòng vây cũng thôi rồi
Và đám kỵ sĩ
Đã nhìn thấy dòng nước, và đang xuống.
Dch gi: Trăng Thp T.

Từ khoá:

Bài viết liên quan Lễ về Chư Thánh