NGÀY 15 THÁNG 9: LỄ ĐỨC MẸ SẦU BI

15-9: ĐỨC MẸ SẦU BI

Lm. Đaminh Phạm Xuân Uyển SDB

Có một thời kỳ có đến hai ngày lễ để tôn kính Ðức Mẹ Sầu Bi: Một ngày lễ xuất phát từ thế kỷ thứ 15, ngày lễ kia từ thế kỷ thứ 17. Có một thời kỳ cả hai ngày lễ đều được Giáo hội hoàn vũ cử hành: một lễ vào ngày thứ sáu trước Chúa nhật lễ Lá, một lễ trong tháng chín.

Những dữ kiện chính yếu trong Phúc Âm đề cập đến sự sầu muộn của Ðức Mẹ là trong các đoạn của thánh Luca 2:35 và Gioan 19:26-27. Ðoạn Phúc Âm theo thánh Luca là lời tiên đoán của cụ Simeon về một lưỡi gươm sẽ đâm thâu tâm hồn Ðức Maria; đoạn của thánh Gioan nói về lời trăn trối của Ðức Kitô với Ðức Maria và người môn đệ yêu dấu.

Nhiều học giả thời Giáo hội tiên khởi giải thích lưỡi gươm như sự sầu muộn của Ðức Maria, nhất là khi nhìn Ðức Giêsu chết trên Thập giá. Do đó, hai đoạn này có liên hệ với nhau, một là lời tiên báo và một là sự hoàn thành lời tiên báo.

Ðặc biệt thánh Ambrôsiô coi Ðức Maria như một hình ảnh sầu muộn nhưng đầy uy quyền ở chân Thánh Giá. Ðức Maria đứng đó một cách không sợ hãi, trong khi những người khác lẩn trốn. Ðức Maria nhìn đến các thương tích của Con mình với lòng thương cảm, nhưng qua đó Ngài nhìn thấy sự Cứu chuộc nhân loại. Khi Ðức Giêsu bị treo trên Thập giá, Ðức Maria không sợ bị chung số phận nhưng sẵn sàng nộp mình cho kẻ bách hại.

Lời bàn

Tường thuật của thánh Gioan về cái chết của Ðức Giêsu có nhiều ý nghĩa biểu tượng. Khi Ðức Giêsu trao người môn đệ thân yêu cho Ðức Maria, chúng ta được mời gọi kính trọng vai trò Ðức Maria trong Giáo hội: Ngài tượng trưng cho Giáo hội; người môn đệ đại diện cho mọi tín hữu. Khi Ðức Maria làm Mẹ Ðức Giêsu, Ngài là mẹ của tất cả những ai theo Ðức Kitô. Hơn thế nữa, khi Ðức Giêsu chết, Thần khí của Người thoát ra. Ðức Maria và Thần khí ấy cộng tác với nhau để sinh ra con cái mới của Thiên Chúa – rất giống như sự tường thuật của thánh Luca về việc thụ thai Ðức Giêsu. Kitô hữu có thể tin tưởng rằng họ sẽ tiếp tục cảm nghiệm được sự hiện diện yêu thương của Ðức Maria và Thần khí Ðức Giêsu trong cuộc đời mình và qua lịch sử.

Lời trích

“Mẹ đứng đó dưới chân Thập giá,

Mẹ thảm sầu  khóc thương con,

Gần bên con cho tới giờ phút chót,

Chia sẻ sầu đau của con mà lòng tan nát,

Giờ phút đó gươm đâu thâu tim Mẹ.”

(Stabat Mater)

ĐỨC MẸ SẦU BI

(Ga 19,25-27):

Khi ấy, đứng gần thập giá Chúa Giêsu có Mẹ Người, cùng với chị Mẹ Người là Maria vợ ông Clopas, và Maria Mađalêna. Khi thấy Mẹ và bên cạnh có môn đệ Người yêu, Chúa Giêsu thưa cùng Mẹ rằng: “Thưa Bà, này là Con Bà”. Rồi Người lại nói với môn đệ: “Này là Mẹ con”. Và từ giờ ấy, môn đệ đã lãnh nhận Bà về nhà mình.

Suy niệm 1:

Đau khổ là điều ai cũng sợ hãi và tránh xa. Tuy nhiên, đau khổ cũng luôn có giá trị của nó. Bài Tin Mừng hôm nay thuật lại giây phút đau khổ của Chúa Giêsu trên thập giá và sự đau đớn của Mẹ Maria phải chịu khi chứng kiến cảnh người con yêu dấu của mình hấp hối. Vậy Tin Mừng muốn nói gì khi thuật lại câu chuyện thương tâm này?

Trước tiên, Tin Mừng thuật lại hình ảnh Chúa Giêsu chịu đựng những đau khổ trên thập giá mà không chống cự hay tìm cách thay đổi hoàn cảnh dù Ngài dư khả năng để làm điều đó. Ta nhớ lại lời của thánh Phaolô khi nói về Chúa Giêsu rằng Đức Giêsu là Thiên Chúa mà không nghĩ phải nhất quyết duy trì địa vị ngang hàng với Thiên Chúa. Ngài đã trở nên giống phàm nhân, sống như người trần thế. Ngài lại còn hạ mình vâng lời cho đến nỗi bằng lòng chịu chết, chết trên cây thập tự. Chính vì thế Thiên Chúa đã siêu tôn Người và ban cho Người một danh hiệu trổi vượt trên muôn vàn danh hiệu. Qua đó, ta có thể thấy đường lối của Thiên Chúa kỳ diệu biết bao. Ngài có thể dùng nhiều cách để cứu độ chúng ta nhưng Ngài lại dùng chính cây thập giá đầy đau khổ để cứu chuộc chúng ta. Tại sao vậy?

Bởi vì Thiên Chúa muốn thể hiện tình yêu trọn hảo của Ngài đối với mỗi người chúng ta. Chính Chúa Giêsu đã từng nói: “Còn tình yêu nào cao quý hơn tình yêu của người dám liều mạng sống vì người mình yêu”. Vì yêu nhân loại, Chúa đã gánh chịu mọi tội lỗi của ta và tất cả những đau khổ mà ta đáng phải chịu. Ngài đã ôm lấy những  những đau khổ vào lòng và biến nó thành khí cụ mang lại ơn cứu độ vô giá.

Qua việc chịu đau khổ trên Thánh Giá, Chúa Giêsu cũng muốn dạy chúng ta rằng hãy đón nhận đau khổ và biến nó thành giá trị cứu rỗi cho chính mình. Ngài đã từng nói: “Nếu ai muốn theo Thầy thì hãy vác thập giá mình hàng ngày mà theo” hay “phải qua thập giá mới đến vinh quang”. Ngài biết việc đón nhận những đau khổ thật chẳng dễ chút nào nhưng mỗi môn đệ của Ngài chỉ có thể đạt được hạnh phúc Nước Trời khi chiến đấu và vượt qua những đau khổ. Chính vì vậy, trước khi trút hơi thở cuối cùng, Ngài đã ban cho chúng ta Mẹ Maria. Qua câu nói: “Này là con Bà” Chúa Giêsu đã trao cả nhân loại cho Mẹ. Và qua câu nói: “Này là Mẹ con” Ngài muốn mỗi chúng ta hãy chạy đến với Mẹ Maria mỗi khi gặp đau khổ và học nơi Mẹ cách đón nhận đau khổ. Bởi vì, Mẹ chính là người học trò xuất sắc trong việc đón nhận đau khổ và hiệp thông sâu xa với nỗi đau khổ của Chúa để mang lại ơn cứu rỗi cho nhân loại.

Quyết định sống: noi gương Chúa Giêsu và Mẹ Maria tôi vui nhận những nóng lạnh, những bất tiện, những ưu phiền, cùng tất cả những đau khổ khác Chúa gửi đến để có thể hiệp thông với sự đau khổ của Chúa mà đem lại ơn cứa rỗi cho mình và cho người khác.

Giuse Bùi Công Thiện SDB

 

Suy niệm 2:

Mẹ đứng dưới chân thập giá

 

            Đã từ lâu lắm tôi luôn thấy ác cảm với ngày lễ này, trước hết vì cái tên của ngày lễ: “Đức Mẹ Sầu Bi”, rồi vì những diễn giải về bẩy lưỡi gươm đâm thấu trái tim Mẹ. Cũng vậy, tự nhiên tôi thấy ‘dội’ khi người ta nói với tôi về tượng Đức Mẹ khóc ở đây hay ở kia… Trong thời gian tôi đang theo học tại Italia, một lần có người mời tôi đi viếng Đức Mẹ khóc danh tiếng tại Siracusa, tôi đã nhạo báng trả lời rằng: “khi nào nghe thấy ở đâu có Đức Mẹ cười là tôi sẽ tới viếng ngay”. Thế đấy, nhưng Giáo Hội vẫn duy trì ngày lễ kính ‘Đức Mẹ Sầu Bi’ trong lịch phụng vụ, ngay cả sau những thanh lọc cặn kẽ loại bỏ các lễ kính không mang tính Tin Mừng phổ quát, điều này chắc hẳn phải có lý do rất hệ trọng mà tôi cần khám phá cho ra.

            Phụng vụ đặt ngày lễ Đức Mẹ Sầu Bi ngay sau lễ Suy Tôn Thánh Giá, điều này cho thấy  có một mối liên quan sâu sắc giữa hai ngày lễ đó. Ta không thể thấu hiểu nội dung ‘Mẹ Sầu Bi’ nếu ta không nắm bắt được nội dung của Thập Giá. Bài Tin Mừng Gio-an đã vẽ lên một hình ảnh Đức Mẹ Sầu Bi có lẽ là chính xác nhất: Mẹ đứng lặng dưới chân thập giá (Stabat Mater), đau khổ chắc chắn là có, nhưng không được thánh sử khai thác; điều ông muốn đề cao là: “Đứng gần thập giá Đức Giê-su, có thân mẫu Người…” cùng một số nhân vật khác.., và Mẹ được Người gửi gấm một sứ mạng vô cùng độc đáo.

            Trước đây người ta thường chiêm ngắm Thập Giá dưới khía cạnh những hy sinh đau khổ nhục nhã mà Đức Giê-su phải chịu đề đền bù tội lỗi nhân loại. Khái niệm được nhấn mạnh chính là ‘cứu chuộc’ (redemptio) mang tính công bằng pháp lý (chuộc tội lỗi trần gian). Và đương nhiên dưới nhãn quan này, Mẹ Sầu Bi đúng là người có đóng góp to lớn hơn hết thảy vào hy sinh đền bù đó. Suy tư ngày đã rất phổ biến trong Giáo Hội tới độ nhiều người thậm chí còn gán cho Mẹ danh xưng “Mẹ Đồng Công Cứu Chuộc” (dưới góc độ thần học, tước hiệu này đã bị loại bỏ).

Ngày nay người ta ngắm nhìn Thập Giá dưới góc độ tình yêu Tin Mừng nhiều hơn, điển hình là Mẹ Tê-rê-xa Kon-ka-ta đã dành cả một chương dài trong Hiến Luật hội dòng Thừa Sai Bác Ái do mẹ thành lập để đề cập tới “Thập Giá – Không Tình Yêu Nào Lớn Cho Bằng” (The Cross – No Greater Love). Mẹ viết: “Đối với mỗi chúng ta cũng như đối với chính Đức Ki-tô, Thập Giá là bằng chứng của một tình yêu lớn hơn hết thảy. Sức mạnh của tình yêu này đã cuốn hút Đức Ki-tô giang tay ôm lấy thập giá thì cũng phải là mãnh lực thúc đẩy chúng ta, trong tư cách là Hiền Thê của Đức Ki-tô chịu đóng đinh, chấp nhận để cho mình cùng chịu đóng đinh với Người vì yêu mến, vâng phục và đền bù” (HL 127). Cũng chính trong ý nghĩa này mà Mẹ Tê-rê-xa đã hiểu ra nội dung tiếng kêu than “Tôi khát” mà Đức Giê-su đã thốt lên trên thập giá trước khi “thế là đã hoàn tất” (Ga 19:28-30). Tình yêu nào thì cũng mang theo khát vọng được đáp trả; tình yêu càng lớn bao nhiêu (no greater love) thì khát vọng càng ‘cháy họng’ bấy nhiêu. Người ta thường giải thích ý nghĩa của ‘Tôi khát’ là khát vọng cứu các linh hồn, nhưng thật ra với việc ‘gục đầu xuống và trút hơi thở’ Đức Giê-su đã hoàn tất việc ‘cứu các linh hồn’ rồi. Điều còn lại là khát vọng Thập Giá ‘tình yêu không gì lớn cho bằng’ này phải tìm được đâu đó tình yêu phản hồi. Rất may mắn là chính lúc đó ‘Stabat Mater’ đã có mặt, cùng với một số nhân vật khác trong đó có Gio-an, người môn đệ luôn xưng mình là người được thương. Cùng với Maria, họ là những người đầu tiên đáp lại cơn khát vọng tình yêu đáp trả của Thập Giá – No Greater Love. Và cũng chính lúc đó, ‘Stabat Mater’ đã được ủy thác cho sứ mệnh làm Mẹ của tất cả mọi linh hồn muốn tiếp nhận tình yêu Thập Giá; “Đây là Mẹ của anh”, Người nói với người môn đệ cảm thấy mình được yêu như thế.

Nếu như vậy thì tước hiệu ‘Đức Mẹ Sầu Bi’ sẽ mang một nội dung vô cùng súc tích: Mẹ mời gọi chúng ta hãy cùng với Mẹ giải cơn khát khô họng của Đức Ki-tô thập giá, cùng Mẹ tiếp nhận ‘tình yêu không gì lớn cho bằng’. Điều này xem ra quá đơn giản nhưng kỳ thực không đơn giản chút nào! Lấy thí dụ, ngay trong số các tu sĩ linh mục, chứ chưa nói tới giáo dân, thực tế đã có bao nhiêu người như Gio-an thực sự cảm thấy mình được yêu, và được yêu cách mãnh liệt? Nếu họ đã từng nếm cảm được rằng, ‘tôi đang được một ai đó yêu mãnh liệt’ thì như Mẹ Tê-rê-xa nói: “như một Hiền Thê (tức một người đáp trả tình yêu của Lang Quân), họ sẽ dễ dàng chấp nhận để cho mình cùng chịu đóng đinh với Người vì yêu mến”. Tuy nhiên thực tế hàng ngày cho thấy, đứng trước Thập Giá không mấy người thực sự cảm thấy mình được yêu? Trong kinh nghiệm bản thân, tôi thấy mình cũng rất dễ bị chao đảo khi cảm thấy có một người nào đó thương mình, rằng mình được người ấy quan tâm chăm sóc… Nhiều trường hợp một tu sĩ, sau nhiều năm khấn dòng, đã rũ áo ra đi chỉ vì nhận được một chút yêu thương chăm sóc của con người, như thể họ chưa từng bao giờ cảm nghiệm mình đã được yêu bằng một tình yêu ‘không gì lớn cho bằng’.

Nếu không cùng Gio-an nhận ‘Stabat Mater’ làm mẹ thì làm sao Ki-tô hữu chúng ta thể giải được cơn khát tình yêu mà Đức Ki-tô đã gào lên trên thập giá?

Lạy Đức Mẹ Sầu Bi, xin nhận con làm con của Mẹ, để cùng với Mẹ đứng dưới chân thập giá, con cũng có thể thấu hiểu tình yêu ‘không gì lớn cho bằng’ mà Đức Giê-su đang muốn biểu lộ. Hằng ngày khi chiêm ngắm Thánh Giá, xin cho con khám phá và cảm nghiệm được rằng, con đã được Một Người yêu mình với một tình yêu ‘no greater love’, để rồi trong đời sống hàng ngày con sẽ thấy những cám đỗ thử thách không quá khó để vượt qua; và như Phao-lô, con đặt niềm tín thác vào Người Đó – “Đấng đã yêu mến tôi và hiến mạng vì tôi” (Gl 2:20). Amen.

Lm. Gioan Nguyễn Văn Ty SDB

Từ khoá:

Bài viết liên quan Lễ về Đức Mẹ