NGÀY 28 THÁNG 8: THÁNH AUGUSTINO

28-8: THÁNH AUGUSTINÔ

(354-430)

Lm. Đaminh Phạm Xuân Uyển SDB

Thánh Augustinô là một vị Thánh và một vị Giáo phụ thời danh nhất của Giáo hội Latinh. Trong một kho tàng văn học của ngài để lại, đã cho thấy bằng chứng hầu như có mọi quan điểm về học thuyết Kitô giáo. Là Giám mục ở Hippo tại Bắc Phi, ngài thường xuyên chỉ trích học thuyết Chính thống. Thật thế, những chuỗi ngày dài cay đắng đã tạo nên cơ hội và động lực cho các tác phẩm để lại của ngài. Một tác phẩm lừng danh nhất của ngài là cuốn tự thuật Những lời trần tình (Confessions). Nếu ngài không để lại những di sản khác, thì chỉ một mình tác phẩm này cũng đủ để ngài trở thành một trong những vĩ nhân trong lịch sử tu đức Kitô giáo. Vì thánh Augustinô là một tín hữu Kitô giáo đầu tiên quan tâm đến kinh nghiệm con người – mà đáng kể hơn cả là câu chuyện của chính cuộc đời ngài – như nguồn cảm hứng suy tư về Thượng Đế. Lời trần tình mang hai ý nghĩa – thứ nhất tự thú tội và thứ hai tuyên xưng đức tin – đã được dùng để làm đầu đề cho những ký ức tự thuật của thánh Augustinô. Toàn bộ tác phẩm này là một trong những sáng tác văn học lừng danh nhất thế giới. Trong 9 quyển đầu, ngài đã kể lại về chuyển biến tôn giáo của ngài cho tới khi lãnh nhận Bí tích Rửa tội và mẹ ngài qua đời (Thánh Monica); trong 4 quyển sau cùng, Ngài đưa ra những suy tư siêu hình và tôn giáo của ngài về vấn đề thời gian. Theo ánh sáng này, ngài có thể nhận thức ra bàn tay quan phòng của Thiên Chúa, cả ngay những lúc ngài tưởng rằng Thiên Chúa đã xa rời ngài.

Thánh Augustinô sinh ngày 13/11/354 tại tỉnh Tagaste thuộc Bắc Phi. Bố ngài là ông Patricius một thương gia thành công trên thương trường. Mẹ ngài thánh Monica là một tín hữu Công giáo nhiệt thành đã khiển trách cuộc đời lang bạc của Augustinô và hết lòng tận tụy bám sát theo Augustinô. Tuy theo học trường tòng giáo, Augustinô đã theo thói quen thời đó không chịu Rửa tội ngay. Nhưng việc được tiếp cận với những con người sống cầu nguyện, đã để lại nơi tâm hồn cậu ba ý tưởng sâu đậm: Một là Thiên Chúa quan phòng, hai là sự sống tương lai với những thưởng phạt ghê gớm, ba là Đức Kitô Đấng Cứu độ. “Ngày từ thời còn nhỏ, tôi đã vừa bú sữa mẹ vừa thấm đượm tên của Đấng Cứu độ tôi, Con của Chúa. Tôi giữ nó sâu kín trong lòng, khiến cho tất cả những gì hiện lên nơi tôi như không hề có Danh Chúa, cũng không thể cuốn lôi tôi sa vào vòng lạc mất hoàn toàn” (Sách tự Thú I.4).

Augustinô là một học sinh minh mẫn đã đeo đuổi và thành công trên đường học vấn của mình. Ngay từ tuổi còn thanh xuân, Augustinô đã mở trường dạy khoa hùng biện. Nhìn lại quãng đời đã qua, Augustinô không đạt được sự gì ngoại trừ một sa mạc đầy tội lỗi: Cao ngạo, ham mê tính dục và đam mê thú vui thế trần – một nỗi lo âu bám chặt sau những hưởng thụ đầy trống vắng. Chính điều này, sau này Augustinô tin rằng đó là bản tính tự nhiên của mọi tội lỗi: Một sự hỗn loạn trong ước muốn con người đã khiến chúng ta kiếm tìm hoan lạc, vẻ đẹp, và chân lý nơi thụ tạo hơn là tìm kiếm nơi Đấng Tạo Hóa. Augustinô đã từng tự thú sự dan díu với một cô gái, sinh ra đứa con ngoại hôn vào năm 373, mà chỉ thoát ra được sau 15 năm sau, khi cậu tới Milan. Tuy nhiên ngay từ tuổi 19, Augustinô đã cố gắng bứt mình ra khỏi dây xích trói cột đó, và ý thức rõ về danh dự của mình, nhất là khi cậu đọc triết gia Cicero.

Ngài đã bị khốn đốn bởi điều huyền bí của sự ác. Để tìm ra một câu trả lời cho những vấn đề này, Augustinô đã theo và bị ảnh hưởng bởi giáo phái Manikê và Đonatô và của tà thuyết Pêlagiô. Các chủ thuyết này muốn cắt nghĩa con người theo hướng tự nhiên, thoát ra khỏi cái nhìn xem ra có vẻ quá ràng buộc của Kinh Thánh. Theo giáo thuyết Manikê nghĩa là một giáo phái có nguồn gốc và bản chất ngoại giáo, gắn liền với thuyết Ngộ đạo mà nó lấy lại siêu hình học nghị nguyên, tức là trình bày con người bị tác động bởi hai trục ảnh hưởng ngang sức mạnh nhau là Thiện và Ác. Tội lỗi là do nguyên lý sự ác, khiến con người hầu như là không phải chịu trách nhiệm về những sai trái và tội ác của mình.

Tuy nhiên cái nhìn về bản tính nhân loại hoàn toàn bị tác động cách thụ động đó lại được phối hợp thêm những ý tưởng của trường phái Iran, Phật giáo và Kitô giáo hầu đạt đến một thuyết khổ hạnh bi quan đối với xác thịt. Augustinô đã đeo đuổi học thuyết này trong nhiều năm, nhưng cuối cùng ngài cũng không tìm thấy một câu trả lời.

Năm 383, Augustinô dối Mẹ đi Rôma, nhưng mẹ ngài Monica biết được ý của con mình nên bằng mọi cách cũng sang được Rôma. Qua nhiều năm mẹ Monica đã khóc hết nước mắt vì tội lỗi của con mình và hằng ngày cầu xin cho con mình được ơn cứu rỗi. Thật khổ thay, Augustinô chẳng bao giờ tỏ ra thích thú với Kitô giáo. So với bộ kinh điển Latinh, Augustinô coi cuốn Kinh Thánh như một vật vô tri vô giác và chẳng có gì là hứng thú. Trong lúc sinh sống tại Milan (Ý), Augustinô đã chịu ảnh hưởng bởi những lời dạy dỗ của Giám mục Ambrosio sau này cũng là vị Thánh. Qua những lời huấn đức của Giám mục Ambrosio, Augustinô dần dần cảm nhận ra giáo thuyết Kitô giáo một cách sâu xa và có nhiều kiến thức hơn là những học thuyết Augustinô đã đeo đuổi trước đây. Thật thế, Augustinô đã tin vào Kitô giáo với những học thuyết về sự sáng tạo, sự sa ngã và sự cứu chuộc đã đưa ra những giải thích một cách rõ ràng hơn về sự lành và sự ác hơn là thuyết nhị nguyên giữa thiện ác tranh dành nhau ở nơi con người theo quan điểm của thuyết Manikê và các thuyết khác.

Thật trớ trêu thay, chân lý Kitô giáo đã có khả năng lập luận và thuyết phục được ngài, nhưng Augustinô vẫn chưa chịu nhận Bí tích Rửa tội. Ngài vẫn còn phần nào gắn liền với tội lỗi xưa và không thích từ bỏ theo miễn cưỡng. Trong một sự khắc khoải cùng cực trong cuộc chiến nội tâm, Augustinô cầu xin cùng Thiên Chúa: Xin ban cho con lòng trong trắng và sự tiết dục, nhưng chưa hết… Cuối cùng không còn chịu nỗi sự khắc khoải, Augustinô nghe thấy một tiếng nói “Hãy cầm và đọc lấy”. Augustinô lấy ngay một cuốn Kinh Thánh và tìm thấy một đoạn “Không chè chén say sưa, không chơi bời dâm đãng, cũng không cãi cọ ghen tương. Nhưng anh em hãy mặc lấy Chúa Giêsu Kitô và đừng chiều theo tính xác thịt mà thỏa mãn các dục vọng”. Augustinô cảm thấy như một cơn bão bỗng nhiên yên lặng và ước vọng của ngài đã tìm được câu giải đáp. Vì người thiếu nữ cậu đã gian díu khi còn ở Phi châu còn quá trẻ, nên Augustinô chấp nhận đứa con Adeodatô (Do Thiên Chúa ban cho tôi) của nàng, để cho nàng được tự do, và cùng với các bạn hữu sau khi đã được thánh Ambrosiô rửa tội năm 387. Mẹ Monica đã nhìn thấy một ngày long trọng diễn ra trong cuộc đời của con mình nhưng Mẹ đã qua đời trong cùng năm đó. Không còn hình bóng mẹ, Augustinô mới cảm thấy đơn độc và quyết định trở về Bắc Phi quyết tâm đeo đuổi cuộc sống tu trì. Năm 391, Augustinô được thụ phong linh mục và bốn năm sau lên làm Giám mục tại Hippo là điều đã đi ngược lại ý muốn của ngài. Augustinô làm Giám mục tại đây trong 35 năm cho đến khi Chúa gọi về vào ngày 28/8/430, cũng là ngày Giáo hội mừng lễ kính hôm nay.

Trong tất cả tác phẩm để lại của ngài, ngài cũng viết những tác phẩm chống lại giáo lý của các giáo phái Manikê về hai nguyên nhân ngang hàng nhau, đối đầu nhau là thiện và ác, phái Đônatô chủ trương sự thánh hóa của các Bí tích tùy thuộc vào sự thánh thiện của người trao ban nó. Phái Pelagio chủ trương con người có đầy đủ sức tự chủ mà không cần đến sự trợ giúp của ân sủng siêu nhiên. Augustinô đã thành lập một cộng đoàn đan sĩ, một linh mục đoàn, viết nhiều tác phẩm có giá trị về thần học. Nhưng học thuyết của ngài về sự tiền định đã gây nên nhiều tranh luận lâu dài. Những tác phẩm chính của ngài gồm có: Bàn về Chúa Ba Ngôi (On the Trinity), Những lời trần tình (Confessions), Về Tín lý Kitô giáo (On Chritian Doctrine), Chuyện kể về Thánh vịnh và các bài giảng theo Tin Mừng thánh Gioan (Enarrationes on the Psalms and Homilies on the Gospel of John), Thành đô Thiên Chúa (City of God), Độc thoại (Soliloquies).

Tư tưởng của thánh Augustinô vừa ăn rễ sâu nơi kho tàng Mặc khải, nơi ơn Cứu độ của Chúa Giêsu, vừa đồng thời biết sử dụng triết thuyết để làm sáng tỏ chân lý đó. Siêu hình học Platôn lấy thế giới thần linh, đặc biệt là linh tượng (ý tưởng) cái đẹp, cái tốt lành làm cội nguồn của vũ trụ, của con người rất hợp với sự chọn lựa của thánh Augustinô. Do lẽ đó thánh Augustinô vẫn luôn luôn là nhà thần học bậc nhất của Hội Thánh.

Augustinô cũng đã thảo ra một quy luật dưới hình thức những bức thư. Một số lớn các Dòng và các Tu hội đã tuân theo luật này, nhưng các tu sĩ Augustinô theo nghĩa chặt hiện nay gồm có ba dòng tu: Các Ẩn sĩ Augustinô (Les ermites de St Augustin), Các Tu sĩ Augustinô cải cách (Les Augustins recollets) và Các Tu sĩ Augustinô không mang giày (Les Augustins Déchaux).

Từng đắm chìm trong sự cao ngạo về cuộc đời mình trong thời niên thiếu và từng say sưa cặn bã cay đắng của cuộc đời, nên người ta không ngạc nhiên khi thấy Augustinô, khi quay trở về, ngài đã phải chống trả với sự tấn công của ma quỷ bằng sự thánh thiện quyết liệt. Thời đại của ngài thực sự sa sút – về chính trị, xã hội và luân lý. Người ta vừa sợ và vừa mến ngài, giống như Thầy Giêsu. Ngài bị chỉ trích không bao giờ cùng: Nguyên cớ chính là sự khắt khe của loài người khi nhìn sang tha nhân.

Cuộc đời ngài, do thiên ý, ngài đã chu toàn nhiệm vụ của một ngôn sứ. Như ngôn sứ Giêrêmia và các vị đại ngôn sứ khác, ngài bị bó buộc nhưng không thể giữ im lặng. “Tôi tự nhủ, tôi sẽ không nhắc đến Người, tôi sẽ không nhân danh Người mà lên tiếng nữa. Nhưng rồi như lửa bừng cháy trong tim, giam hãm thân thể tôi; và tôi cầm hãm không nổi, chịu đựng không thấu” (Giêrêmia 20:9).


Lời bàn

Trong thời đại chúng ta, thánh Augustinô vẫn còn được xưng tụng và vẫn còn bị kết án. Ngài là vị ngôn sứ của thời đại ngày nay, thúc giục chúng ta phải từ bỏ khuynh hướng thoát ly thực tế và can đảm đối diện với trách nhiệm và phẩm giá của mỗi một người.


Lời trích


“Thật quá trễ để con yêu mến Ngài, ôi Ðấng Tuyệt mỹ của ngày xa xưa ấy, nhưng mới lạ hơn bao giờ hết! Thật quá muộn để con yêu mến Ngài! Và đây, Ngài ở bên trong, con ở bên ngoài, và con đi tìm Ngài; con bị méo mó, đắm chìm trong những hình dáng đẹp đẽ mà Ngài đã dựng nên. Ngài ở với con, nhưng con không ở với Ngài. Nhiều thứ đã giữ con xa Ngài – những thứ mà nếu chúng không ở trong Ngài, thì chẳng là gì cả. Ngài kêu lớn và gào thét vào sự ngơ điếc của con. Ngài lấp lánh và chiếu sáng vào sự mù quáng của con. Ngài thở hương thơm và con bị lôi cuốn – và con khao khát Ngài. Con đã nếm thử, và con đói khát. Ngài chạm đến con, và con đã bừng cháy vì sự bình an của Ngài”
(Tự thú của thánh Augustinô).

Từ khoá:

Bài viết liên quan Lễ về Chư Thánh