THÁNH BASILIO CẢ VÀ THÁNH GREGORIO NAZIANZENO

2 – 1: THÁNH BASILÊ CẢ (330-379) VÀ THÁNH GRÉGORIÔ NAZIANCE (330-390)

Giám mục và tiến sĩ Hội thánh (Lễ Nhớ)

Lm. Đaminh Phạm Xuân Uyển SDB

  1. Ghi nhận lịch sử – Phụng vụ

Hai thánh Basilê Cả (+01.01.379) và Grêgôriô thành Naziance (+25.01.390) được mừng lễ cùng ngày là do tình bạn thiết giữa các ngài. Cùng với thánh Grêgôriô thành Nyssê, các vị là  ba vị nổi danh của xứ Cappadocia có công khởi xướng việc hệ thống hóa và công thức hóa nền thần học Kitô giáo.

Cả Giáo hội Tây phương cũng như Giáo hội Đông phương đã đặt thánh Basilê Cả và thánh Grêgôriô thành Naziance, cùng với thánh Gioan Kim Khẩu giữa hàng “Tiến sĩ toàn cầu” và tôn kính các ngài như “Ba vị thánh tôn quí nhất”.

Thánh Basilê sinh năm 330 tại Cêsarê thành Cappadôcia (ngày hôm nay thuộc Thổ Nhĩ Kỳ) trong một gia đình Kitô giáo với 10 người con, trong số đó có 3 làm Giám mục: Basilê, Grêgôriô thành Nyssê và Phêrô thành Sêbatê. Ngài đã theo học tại Cêsarê, Constantinôpôli, Athêna, tại đây, ngài kết thân với Grêgôriô thành Naziance. Được rửa tội vào lúc 25 tuổi, Basilê ngưng chức vụ giảng sư khoa hùng biện, để bước vào một đời thầm lặng và cầu nguyện. Ngài đã đi nhiều nơi để gặp các nhà khổ tu nổi tiếng, và khi trở về, ngài thành lập nhiều Đan viện. Trong thời gian này, ngài hợp tác với thánh Grêgôriô Naziance viết tác phẩm Philocalie (hợp tuyển các tác phẩm của Origène); tiếp đến là các sách Lề luật luân lý, Lề luật chi tiết, Lề luật ngắn. Các tác phẩm này ảnh hưởng rất nhiều trên đời sống Đan viện; chúng ta cũng biết sau này Luật dòng của thánh Bênêđictô đã được tham khảo với “cha chúng ta là thánh Basilê”. Vào năm 370, Basilê trở thành Giám mục tại Cêsarê. Trong 8 năm ở ngôi Giám mục, ngài đã hoạt động thật kinh ngạc, chống lại bè rối Ariô, thành lập các nhà thương, nhà trọ. Trong các tác phẩm tín lý, phải kể đến sách “Bàn về Chúa Thánh Thần”, được viết để bảo vệ tín điều Chúa Ba Ngôi của Kitô giáo.

Là một trong các nhà thuyết giảng lừng danh trong thời đại mình, thánh Basilê nắm vững lý thuyết hùng biện để trình bày giáo lý cách trong sáng và đơn sơ. Ngài luôn lo lắng để giao hòa hai Giáo hội Đông phương và Tây phương, bị chia rẽ vì những cuộc tranh luận về tín lý và vấn đề cá nhân; ngài làm việc để chuẩn bị cho sự hiệp nhất, nhưng đã qua đời vào ngày 01.01.379 lúc 50 tuổi, hai năm trước ngày khai mạc Công Đồng chung Constantinôppôli (381).

Thánh Grêgôriô Naziance, cũng sinh tại Cappadôcia, là bạn đồng song với thánh Basilê mà ngài gặp ở Athêna và đã kết thân. Được sinh ra trong một gia đình của các thánh (mẹ là thánh Nonna, chị là Gorgonie và em là Cêsairê), Grêgôriô thích sự yên tịnh và tránh các lời mời gọi tham gia hàng giáo phẩm. Nhưng rồi cũng phải nhận chức Giám mục tại Sasimét và từ chối không trở thành người cộng tác với cha mình tại Naziance. Vào năm 380, ngài được trao cho chức Thượng phụ Giáo chủ ở Constantinôpôli, nhưng chỉ ở lại thành này 18 tháng. Thành phố này bị tiêm nhiễm lạc giáo Ariô ; thánh Grêgôriô thích từ nhiệm để trở về Naziance chuyên tâm lo việc học hành và chiêm niệm. Ngài viết : “Không có gì làm tôi khao khát cho bằng đối thoại thầm kín với tâm hồn và với Thiên Chúa.” Mộ chí mà ngài ghi sẵn cho mình, cho thấy một tâm hồn thật tế nhị, vốn bị cuộc đời làm thương tổn: “Ôi lạy Đức Kitô là vua, tại sao Chúa lại bắt con trong cái lưới này ? Tại sao Chúa bắt con tùng phục cuộc đời tạm bợ này ? Con bị quay cuồng trên các cuộn sóng, con đã làm mồi cho nhiều người tham lam, con sống với thân xác vỡ vụn, con phải chống lại các mục tử! Con đã không có bạn bè, con chỉ gặp sự bất trung và khi phải chiến đấu với bệnh tật, con đã mất đi các con cái của con.”

  1. Thông điệp và tính thời sự
  2. Thánh Basilê được gọi là “Tổ phụ các đan sĩ phương Đông”, tổ chức đời sống Đan tu, vốn đã trở thành truyền thống trong Hội Thánh, ngay cả cho phương Tây, bao gồm kinh nguyện Phụng Vụ, đọc Thánh Kinh, rước lễ thường xuyên, xưng thú tội lỗi, lao động chân tay, công tác bác ái: Nhà thương, trường học, nhà trọ. Ngài nói với các đan sĩ của mình: “Hãy tạ ơn Đấng đã ban cho anh em đôi tay để làm việc, một lý trí để hiểu biết, những vật chất để chúng ta chế tạo. Như thế sản phẩm do tay chúng ta làm ra, không có mục đích nào khác hơn là vinh quang của Thiên Chúa”.
  3. Thánh Basilê cũng được gọi là “Giám mục xã hội”. Tư tưởng của ngài về các vấn đề xã hội thật sáng ngời. Trong một bài giảng, ngài nói: “Anh hà tiện nói: Tôi phạm lỗi với ai, trong khi tôi chỉ giữ lại những gì thuộc của tôi ? Nhưng hãy nói cho tôi nghe, của cải nào thuộc về anh?… Nếu như mỗi người chỉ giữ lại những gì cần thiết cho bản thân, và cái gì dư thừa anh ta ban cho những kẻ bần cùng, sự giàu nghèo sẽ bị xoá đi” (Bài giảng thứ 6 chống lại sự giàu sang).

Ngài không thoả mãn với các bài giảng về công bằng xã hội, ngài còn cụ thể nêu gương sáng. Thế là, gần thành Giám mục của ngài, ngài xây một thành phố mới mà người ta gọi là Basiliađê; trong đó có nhà trọ, viện dưỡng lão, nhà thương và một nhà thờ giữa thành phố. Ngài xin các Giám mục có quyền kế vị hãy hoạt động như thế trong các miền đồng quê. Ngài viết thư cho chính quyền Cappadôcia: “Tôi phạm lỗi với ai khi xây nơi trú ngụ cho khách lạ, cho lữ khách hay cho những ai cần nâng đỡ sức khỏe ?”.

  1. Phụng vụ kinh sách đề nghị một bản văn ca tụng tình bạn thánh thiện của Grêgôriô Naziance với thánh Basilê: “Chúng tôi sống chung ở Athêna… Chúng tôi cùng có chung hy vọng về sự sung mãn đáng khao khát nhất: Khoa học… Chúng tôi thực tập lề luật của Chúa khi cùng gợi lên tình yêu đối với nhân đức. Và nếu không quá kiêu ngạo mà nói rằng, người này đối với người kia là lề luật và mẫu mực giúp phân biệt cái tốt cái xấu” (Bài giảng của thánh Grêgôriô Naziance trong ngày lễ an táng thánh Basilê). Trong một lá thư khác, thánh nhân thú nhận: “Mỗi người có yếu điểm: Đối với tôi đó là tình bạn và các bạn hữu”. Thực sự, đó không phải là “điểm yếu”, tình bạn chân thực là một hồng ân thiện hảo từ Thiên Chúa Ánh sáng mà đến; tình bạn này được ban cùng với sự khôn ngoan cho kẻ “theo đuổi và van xin Thiên Chúa” (câu đáp).
Từ khoá:

Bài viết liên quan Lễ về Chư Thánh